Türkiye'nin en acı gerçeği: Her 4 gençten 1'i işsiz, sanayi de ise ara eleman bulamıyor

Türkiye ekonomisinin en büyük yapısal çelişkilerinden biri olan "işsiz gençler ve eleman arayan sanayici" paradoksu, Ankara Sanayi Odası'nın (ASO) hazırladığı son raporla tüm çıplaklığıyla gözler önüne serildi.

ASO, Türkiye'nin üretim gücünü ve teknolojik dönüşümünü doğrudan etkileyen iş gücü piyasasındaki yapısal uyumsuzlukları, "Kayıp Potansiyel: Türkiye'de NEET Gençlerin Profili, NEET'e Yol Açan Nedenler ve Çözüm Yolları" başlıklı kapsamlı araştırmasıyla masaya yatırdı.

OECD Ortalamasının İki Katı: "Kayıp Gençlik" Uluslararası literatürde "NEET" (Not in Education, Employment, or Training - Ne Eğitimde Ne İstihdamda) olarak adlandırılan genç kitle, Türkiye için alarm zilleri çalıyor. ASO raporuna göre, 15-29 yaş grubundaki Türk gençlerinin yüzde 25,9'u, yani kabaca her dört gençten biri, ne bir okulda okuyor ne de bir işte çalışıyor. Bu oran, OECD ülkeleri ortalamasının tam iki katı seviyesinde bulunurken, durum kadınlarda çok daha vahim bir tablo çizerek yüzde 36,5'e ulaşıyor. Kadınlardaki bu devasa kopuş; toplumsal rol dağılımı, bakım ekonomisinin kadınların omuzlarına yüklenmesi ve esnek çalışma modellerinin yetersizliğine bağlanıyor.

Diplomalı İşsizler Ordusu ve Sanayinin Cansuyu İhtiyacı Araştırmanın en dikkat çekici kısımlarından biri ise Türkiye'deki eğitim sisteminin piyasa gerçekleriyle bağının ne kadar koptuğunu gösteren "diplomalı ama mesleksiz" tespiti oldu. Gençler büyük oranda masa başı işlere yönelirken; imalat sanayisi fellik fellik CNC operatörü, kaynakçı, endüstriyel otomasyon teknisyeni ve bakım-onarım uzmanı arıyor. ASO üyeleri arasında yapılan güncel ankete göre, işletmelerin yüzde 48'i en büyük sorunlarının "yetkin ve yetişmiş personel bulamamak" olduğunu belirtiyor.

ASO yönetimi, bu kısır döngüyü kırmak adına kırılgan grupları, mülteci gençleri ve engelli bireyleri de kapsayacak pilot il uygulamalarının hayata geçirilmesini, gençlerin acilen uygulamalı mesleki eğitimlere ve üretime yönlendirilmesini talep ediyor.

Büyük bir ekonomik potansiyel üretime kazandırılabilir

Araştırmada, Türkiye'nin NEET probleminin yıllık ekonomik maliyetinin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 2,8 ila yüzde 3,5'i arasında olduğu tahmin edilirken, bunun yaklaşık 38 milyar ila 47,5 milyar dolarlık ekonomik büyüklüğe karşılık geldiği kaydedildi. Uygulanacak etkili politikalarla Türkiye'nin her yıl savunma bütçesi büyüklüğünde ilave bir ekonomik potansiyeli üretime kazandırabileceği vurgulandı.

Raporda yer verilen "odaklı senaryo" analize göre ise; etkili politika uygulamalarıyla 2025 yılında 4,7 milyon seviyesinde olan 15-29 yaş NEET sayısının 2030 yılı itibarıyla 3,2 milyon seviyesine kadar düşürülebileceği, bu sayede yaklaşık 18 milyar dolarlık ekonomik kazanım sağlanabileceği ifade edildi.

Çözüm için beş temel politika önerisi

ASO'nun araştırmasında; Almanya'nın ikili eğitim sistemi, İtalya'nın koordinasyon modeli ve Güney Kore'nin psikososyal destek yaklaşımı detaylı biçimde incelenirken, Türkiye için uygulanabilir politika önerileri geliştirildi. Eğitim ile üretim arasındaki bağın güçlendirilmesi, gençlerin iş gücü piyasasına geçiş sürecinin desteklenmesi ve mesleki yönlendirme mekanizmalarının yaygınlaştırılması gerektiği ifade edildi.
Raporda çözüm için beş temel politika önceliği öne çıktı. Bunlar; hedefe duyarlı politika tasarımı, güçlü kurumsal eşgüdüm, sonuç odaklı izleme kapasitesi, kadın NEET'lere yönelik bakım ve esnek çalışma desteği ile Ankara'nın pilot uygulama merkezi olarak değerlendirilmesi şeklinde sıralandı. Raporda; sahip olduğu sanayi altyapısı, üniversite ekosistemi, kurumsal kapasitesi, veri üretim gücü ve genç nüfus profiliyle Ankara'nın, NEET politikalarının uygulanabilirliğini test edebilecek önemli bir model şehir potansiyeli taşıdığı vurgulandı. Başarılı uygulamaların yerelden ulusal ölçeğe taşınabileceği ifade edildi.

Raporda ayrıca; İŞKUR, MEB, YÖK, yerel yönetimler, sanayi odaları ve sivil toplum kuruluşlarının aynı yönetişim zemini içinde çalışacağı "Ulusal NEET Koordinasyon Kurulu" oluşturulması önerildi. Büyükşehirlerde kariyer danışmanlığı, psikososyal destek, mesleki yönlendirme ve işveren eşleştirmesi sunacak "NEET Destek Merkezleri" kurulmasının da çözüm sürecine önemli katkı sağlayacağı belirtildi.

Ardıç: "Kayıp bir kuşak değil, büyük bir potansiyel olarak görüyoruz"

ASO Başkanı Seyit Ardıç, rapora ilişkin yaptığı değerlendirmede, genç nüfusun Türkiye'nin en büyük kalkınma potansiyelini oluşturduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Bugün Türkiye'de her dört gencimizden biri ne eğitimde ne istihdamda yer alıyor. Kadınlarda ise bu oran çok daha yüksek seviyelere çıkıyor. Biz bu tabloya yalnızca bir istihdam sorunu olarak bakmıyoruz. Bu konu; Türkiye'nin üretim gücü, verimlilik kapasitesi ve gelecekteki rekabet gücü açısından stratejik bir başlıktır. Biz üretim süreçlerinin dışında kalan gençlerimizi kayıp bir kuşak olarak değil, doğru politikalarla yeniden kazanılabilecek büyük bir potansiyel olarak görüyoruz."

ASO'nun raporunda eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki uyumsuzluğa dikkat çekildiğini ifade eden Başkan Ardıç, "Bugün sanayimiz nitelikli personel ararken, çok sayıda gencimiz iş gücü piyasasının dışında kalıyor. Bu durum bize temel sorunun yalnızca işsizlik değil, beceri uyumsuzluğu olduğunu gösteriyor. Özellikle uygulamalı eğitim modellerinin güçlendirilmesi, mesleki eğitimin geliştirilmesi ve gençlerin üretim süreçleriyle daha erken buluşması büyük önem taşıyor" dedi.

Raporda kadınların iş gücüne katılımını destekleyecek bakım hizmetleri, esnek çalışma modelleri, NEET destek merkezleri ve güçlü kurumsal koordinasyon gibi somut politika önerilerine de yer verdiklerine işaret eden Başkan Ardıç, "Doğru politikalar, güçlü koordinasyon ve sonuç odaklı uygulamalarla gençlerimizi üretime, istihdama ve ekonomik hayata çok daha güçlü şekilde kazandırabileceğimize inanıyoruz. Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerimizi ekonomiye kazandırmak, geleceğimiz için yapılacak en stratejik yatırımların başında gelmektedir. Raporumuzun; politika yapıcılar, eğitim kurumları ve özel sektör için yol gösterici bir kaynak olacağına inanıyorum" ifadelerini kullandı.

"Sorunları tespit etmenin yanında çözüm önerileri de sunuyoruz"

Ankara Sanayi Odası olarak yalnızca sorunları tespit eden değil, çözüm önerileri geliştiren bir yaklaşım benimsediklerini ifade eden Başkan Ardıç, şöyle devam etti:

"İş gücü piyasalarının işleyişini ve sorunlarını daha etkin bir perspektifle ele alıyor, hazırladığımız araştırma raporlarıyla politika yapıcılara yön gösterici analizler sunuyoruz. Bu çalışmalarda temel yaklaşımımız, sorunları tespit etmenin yanında somut ve uygulanabilir politika önerileri de ortaya koymaktır."

İHA