Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Bezmiâlem Valide Sultan Camii (Dolmabahçe): Bezmiâlem Valide Sultan, II. Mahmud’un eşi, Abdülmecid’in ise annesi. Osmanlı’nın hayırsever sultanlarının başında gelir. Caminin inşasına Valide Sultan zamanında başlanmış, ancak vefatı üzerine Abdülmecid Han tarafından tamamlanmış. Denize nazır caminin tasarımı ise Ermeni mimar Garabet Balyan’a ait. 1855 senesinde bir cuma selamlığıyla ibadete açılır. Sanat tarihçilerine göre caminin en belirgin biçimsel özelliği net bir kurgu ve geometriye sahip olması. Yine yeni klasikçiliğin 19. yüzyılın ortasındaki en bütüncül örneği kabul edilir. Cami, tek parti döneminde, 1948 senesinde Denizcilik Müzesi olarak kullanılmış, 1966’da ise yeniden restore edilerek hizmete açılmıştır. Cami, en son Gezi Parkı olayları ile gündeme gelmişti.

1/ 6
Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Valide-i Atik Camii (Üsküdar): Cami, Yahya Kemal’in ‘Atik Valde’den İnen Sokakta’ şiirinde bir Ramazan günü hissettiği duyguları kaleme alması ile de meşhur. Eski Valide Camii olarak da tanınan bu güzide yer, II. Selim’in eşi, III. Murad’ın annesi Afife Nur Banu Sultan tarafından 1583’te Mimar Sinan’a külliye olarak yaptırılır. Cami, medrese, tekke, sıbyan mektebi, kervansaray, hamam, darülkurra, darüşşifadan oluşan yapılar grubunda günümüzde sadece cami ve 16. yüzyıl ayrıntılarını kaybetmiş hamam, özgün işlevini sürdürüyor. Toptaşı Cezaevi hariç, diğer eserler ise restore edilmeyi bekliyor. Altı ayak üstünde yer alan caminin mihrap tarafındaki çiniler İznik çinilerinin en güzel örneklerinden. Evliya Çelebi’nin deyişiyle ‘tarif olunmaz bir hayr-i azim’ olan mabet, Üsküdar içinde bir ada gibi… Asırlık ağaçların altında Haydar amcanın çayını yudumlarken; burada zamanın perdelerini aralıyor insan. Çünkü bu mütevazı görkemin abideleşmiş hali, betonarme işgale rağmen hâlâ ayakta duruyor.

2/ 6
Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Pertevniyal Valide Sultan Camii (Aksaray): Cami 1869-1871 yılları arasında yaptırılır. Banisi II. Mahmud’un eşi, Abdülaziz Han’ın annesi Pertevniyal Valide Sultan’dır. Eserin mimarı, Montani’dir. Ancak ünlü mimar Sarkis Balyan’ın da çizimlere dâhil olduğu söylenir. Camideki süslemelere hâkim renk, altın yaldızla parlatılan mavidir. Aksaray Meydanı’na bakan avlu kapısı Osmanlı taş oyma sanatının nadide bir eseri olarak kabul edilir. Pertevniyal Valide Sultan, oğlu Sultan Abdülaziz’in bir darbe sonrası tahttan indirilip şehit edilmesi üzerine inzivaya çekilir. “Her şeyi affederim ama oğlumun kanını helal etmem” diye seccadesinde ağladığı rivayet edilir. 1883 senesinde vefat eden Valide Sultan, yaptırdığı caminin bahçesindeki türbede yatıyor.

3/ 6
Osmanlı’nın ‘valide’ camileri

Yeni Valide Camii (Üsküdar): 1708 senesinde inşaatına başlanan ve 1711’de tamamen ibadete açılan Yeni Valide Camii, Valide-i Cedid olarak da biliniyor. Üsküdar merkezde, iskeleye yakın bu eser, II. Ahmet’in ve III. Mustafa’nın annesi Emetullah Rabia Gülnuş Sultan tarafından Kayserili Mehmet Ağa’ya yaptırılır. İkişer şerefeli iki minaresi olan caminin içi kadar avlusu da huzur dağıtan bir iklime kapı aralıyor. Avluya beş ayrı kapıdan girmek mümkün. Valide Sultan, banisi olduğu caminin kapısını bekliyor sanki bir cennet bahçesini andıran türbesi ile… Cami ile yüz yüze geldiğinizde kulağınıza Yahya Kemal fısıldayacaktır: “Yıllar geçtikçe İstanbul, bana sade coğrafya olarak değil, tarih olarak da çok derin göründü.” Burası aynı zamanda, Fethullah Gülen Hocaefendi’nin Peygamber Efendimiz’in (sas) mübarek hayatlarını anlattığı ‘Sonsuz Nur’ vaazlarını verdiği cami.

4/ 6