Sultan Abdülaziz'in 156 yıllık gizli felsefe risalesi İstanbul'da bulundu

Osmanlı İmparatorluğu'nun entelektüel mirasına dair İstanbul'dan gelen son dakika keşif haberi, tarih ve edebiyat dünyasında büyük heyecan yarattı.

Türkiye gazetesinin haberine göre; Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz tarafından 1870 yılında bizzat kaleme alınan gizli bir felsefe risalesi, Fatih'teki Millet Kütüphanesi arşivlerinde tespit edilerek okurla buluşturuldu. Bu eşsiz keşif, padişahların edebi yönlerine dair bilinen tarihi ezberleri de değiştirecek nitelikte.

Fatih'teki Millet Kütüphanesi'nde Bulundu

Ünlü kitapsever Ali Emiri Efendi tarafından İstanbul Fatih'teki Millet Kütüphanesi'ne bağışlanan yazma eserler arasında bulunan risalenin üzerinde yazarına dair açık bir kayıt bulunmuyordu. Ancak araştırmacılar, eserin içindeki "ferağ kaydı" sayesinde metnin bizzat Sultan Abdülaziz'e ait olduğunu kesin olarak saptadı.

Eser, Sultan Abdülaziz'in tahtta olduğu 1870 yılında yazıldı. Toplam 18 varaktan oluşan risale, dönemin medreselerinde temel ders kitabı olarak okutulan Ebheri'nin "Hidâyetü'l-hikme" adlı eserine detaylı bir şerh (açıklama/yorum) niteliği taşıyor.

M. Serdar Saykal tarafından yayıma hazırlanan ve "Bir Felsefe Risalesi" adıyla basılan çalışma, "Ba’zı Mebâhis-i Hikemiyye ve Mantıkiyye" başlığını taşıyor. Sultan Abdülaziz metin boyunca, tabiat felsefesi (hikmet-i tabiiyye) konularında ayrıntılı notlar alıp çeşitli felsefi meselelerde kendi özgün değerlendirmelerine yer veriyor. Uzmanlar, böyle bir şerh yazabilmenin çok kapsamlı bir ilmi birikim gerektirdiğinin altını çiziyor.

Osmanlı Tarihinde Bir İlk Olabilir

Fatih Sultan Mehmed, Kanuni Sultan Süleyman ve III. Murad gibi Osmanlı padişahlarının divan sahibi (şair) oldukları bilinse de, Sultan Abdülaziz'in bu risaleyle birlikte "şiir dışında kitap yazan ilk padişah" olabileceği değerlendiriliyor. (Tarihi kayıtlarda ayrıca Sultan Vahideddin'in de farklı bir isimle "Nimet-i İslam" adlı bir fıkıh kitabı yayımladığına dair rivayetler bulunuyor.)

Türkiye Gazetesi