Açlığın ortasında gıdanın değil silahların bolluğunu yaşayan Ülke Sudan

Birleşmiş Milletler, Sudan’daki tabloyu “dünyanın en kötü insani krizi” olarak nitelendiriyor. BM Dünya Gıda Programı (WFP) açlık riskine dikkat çekerken, BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) Operasyonlar ve Savunuculuk Direktörü Edem Wosornu, güvenlik ve erişim sağlandığında dahi yardımların ulaşabilmesi için “kişi başı günde en az 55 sentlik” kaynağa ihtiyaç olduğunu vurguladı: “İnsani yardım için malzemeye ve finansmana ihtiyacımız var.”

Yardım konvoyları hedef alınıyor iddiları

İnsan Hakları örgütleri, Ekim 2021 darbesinden beri darbeci ordu kontrolündeki Port Sudan yönetimini ülkenin birçok bölgesine yardım geçişini engellemekle ve yardım konvoylarını hedef almakla suçluyor. 22 Ağustos’ta Sudan Ulusal İnsan Hakları Gözlemevi ve yerel gruplar, Sudan ordusuna ait savaş uçaklarının Kuzey Darfur’daki Mellit’te, hayat kurtarıcı gıda taşıyan 16 kamyonluk WFP konvoyunu vurduğunu, 3 kamyonun tamamen yandığını bildirdi.

WFP sözcüsü Gift Watanasorn, “Mellit yakınlarında 16 kamyondan 3’ü alev aldı; insani ekipler kurtuldu. Konvoy, Kuzey Darfur’daki Siyah köyüne gidiyordu. Tüm tarafları uluslararası insancıl hukuka uymaya, personel ve yardım malzemelerinin güvenliğini sağlamaya çağırıyoruz. Ne yardım çalışanları ne de insani yardım hedef olabilir” dedi.

Saldırıya ilişkin açıklama yapan “Tasis” Koalisyonu, konvoyun “İslamcı hareketin terörist ordusu” tarafından vurulduğunu belirterek Mellit çarşısında ve gümrük noktasında çok sayıda sivilin öldüğünü ve yaralandığını bildirdi; uluslararası toplum ile insani ve hak örgütlerini açık kınamaya ve acil soruşturmaya davet etti.

Yardım çalışanları için en ölümcül çatışmalardan biri

BM’nin insani yardım koordinatör yardımcısı Luca Renda, 19 Ağustos Dünya İnsani Yardım Günü vesilesiyle yaptığı açıklamada, Sudan’daki savaşın “yardım çalışanları için en ölümcül çatışmalardan biri” hâline geldiğini söyledi: “2023 Nisan ortasından bu yana çoğu Sudanlı olmak üzere 120’den fazla yardım çalışanı öldürüldü. Onlar birer sayı değil; her gün cesaret ve şefkatle toplumlarına hizmet eden doktorlar, şoförler, gönüllülerdi.”

Sudan’da görev yapan ve adını açıklamayan bir hekim ise Reuters’a, gıda kıtlığının boyutunu şöyle anlattı: “Çocuklar yetersiz besleniyor, yetişkinler de öyle. Ben bile bugün kahvaltı etmedim; yiyecek bulamadım. Açlık burada bombardımandan daha tehlikeli.”

Tarımsal üretim kayıpları ve büyüyen açlık

BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Genel Müdür Yardımcısı Beth Bechdol, Sudan nüfusunun üçte ikisinin gıda için tarıma bağımlı olduğunu anımsatarak, çatışmanın ilk yılında darı, sorgum ve buğday gibi temel ürünlerdeki üretim kayıplarının 18 milyon kişiyi bir yıl besleyebilecek seviyede olduğunu, ekonomik kaybın ise 1,3–1,7 milyar dolar aralığında bulunduğunu belirtti. Bechdol, “Gıda arzının en yüksek olması gereken dönemde açlık ve yetersiz beslenme tırmanıyor. Sudan’daki kıtlık artık bir gerçek; insanlar açlıktan ölüyor. Acil eylem şart” dedi.

Silah önceliği tartışması

İnsani kriz, açlık ve temel ihtiyaçlardaki derin açık sürerken, yetkililerin büyük silah anlaşmaları yaptığına ilişkin iddialar da gündemde. Washington Post, Mart ayında, Türkyie’den Port Sudan’daki satışı gerçekleşen SİHALAR hakkında bir haber yayınladı. Bu habere göre ordu, silah gücünü bu insansız hava araçları ile piştiriyor.

Habere göre Sudan’daki otorite, geçen yıl değeri 120 milyon dolar olan bir satın alımı daha gerçekleştirdi ve envanterine  8 adet TB2 silahlı insansız hava aracı aldı.   

Ordunun Operasyonları Devam Ediyor

“Acil Durum Avukatları”  Sudan’ın darbeci generalleri tarafından idare edilen ordusuna ait savaş uçaklarının sivil yerleşimlere yönelik saldırılarını belgeledi.  4 Eylül Perşembe günü Sudan İnsan Hakları Gözlemevi, Sudan Silahlı Kuvvetleri’ne ait hava araçlarının  ve SİHA’ların Güney Darfur’daki Menawaşi bölgesine  operasyonlarda kullanıldığını paylaştı. Öte yandan Sudan medyası da HDK güçlerinin bu insansın hava araçlarından birisini düşürdüğünü iddia etti.

Mart ayında yayımladıkları bir açıklamada grup, ordunun Kuzey Darfur’daki Turra kentinde helikopterlerden pazar yerine bıraklılan varil bombalarıyla vurduğunu, yüzlerce sivilin öldüğünü ve onlarcasının ağır yaralandığını, bunun uluslararası hukuk ve insancıl hukukun açık ihlali ve sistematik bir savaş suçu olduğunu kaydetti. Grup sözcüsü, “Kömürleşmiş çok sayıda ceset vardı; ölü sayısını tespit etmek çok zordu” dedi. Gözlemciler, haftalık pazar gününde gerçekleşen hava saldırısının ardından her yerde dağılmış uzuvlar bulunduğunu aktardı.

Uluslararası baskı artıyor

Sivilleri hedef alan ayrım gözetmeyen bombardımanlar, yerel, uluslararası ve BM kaynaklarınca belgelendikçe, Sudan ordusu uluslararası toplum nezdinde ağır eleştiri altında kalıyor. BM Güvenlik Konseyi’nin Mayıs raporu, Sudan Silahlı Kuvvetleri’nin okulları ve konut alanlarını etkileyen ayrım gözetmeyen saldırılar düzenlediğini kayda geçirdi.